«АЙБОЗ»

ҰЛТТЫҚ ӘДЕБИ СЫЙЛЫҒЫНЫҢ

ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ

І - бөлім

Ұлттық сыйлықты ұйымдастыру

1.1 Ұлттық сыйлықтың мақсаты

«Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығын (әрі қарай – Ұлттық сыйлық) ұйымдастырудағы негізгі мақсат – қаламгерлерге жан-жақты мемлекеттік қолдау көрсету, қазақ әдебиетінің дамуына ықпал ету. Қаламгерлердің еңбегін насихаттау, олардың шығармашылық жұмыстарының жарық көруін ынталандыру.

  1.2 Ұлттық сыйлықтың талаптары:

- ұлттық сыйлыққа Қазақстан азаматтары ғана қатыса алады;

- қатысушының жас ерекшелігіне шектеу қойылмайды;

- ұлттық сыйлыққа шығармаларды қабылдау 1 мамыр – 1 қыркүйек аралығында жүргізіледі;

- қабылдау уақыты аяқталғаннан кейін түскен шығармалар ұлттық сыйлыққа қатысушы ретінде тіркелмейді;

- қатысушы шығармасымен бірге өзі туралы ақпарат (1 бет көлемінде) және фотосуретін (сапалы) қоса жіберуі тиіс;

- шығармалар Word  бағдарламасында (кегль – 14, жоларалығы – 1, қарпі – Times New Roman) жазылуы тиіс;

- авторлар осы шарттарды түгел орындаған кезде ғана қатысушы ретінде тіркеледі;

- байқауға «Қазақстан халық жазушылары» атағын алғандар және мемлекеттік сыйлық иегерлері, «Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығының жеңімпаздары сонымен қатар,  осы байқаудың ұйымдастырушылары қатыспайды;

- Байқауға Қазақстан Республикасының конституциялық құрылысын күштеп өзгертуді, оның тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық астамшылықты, қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа бас ұруды, өзін-өзі өлтіруді, порнографияны, есірткіні, сепаратизм идеяларын, алаяқтықты, ұлтаралық және конфессияаралық татулықты бұзатын ақпаратты үндеу, насихаттау немесе үгіттеу, сондай-ақ Қазақстан Республикасының мемлекеттілігіне және аумақтық тұтастығына күмән келтіретін және Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынған өзге де құқыққа қайшы кітаптар қабылданбайды;

  1.3 Номинацияға қойылатын талаптар:

«Үздік проза»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 20 авторлық парақтан аспауы тиіс;

Шығарма түрі: роман, повесть, әңгіме, хикаят, әдеби эссе.

«Үздік поэзия»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 10 авторлық парақтан аспауы тиіс;

Шығарма түрі: поэма, дастан, жыр, өлең, өлеңдер топтамасы.

«Үздік драматургия»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 20 авторлық парақтан аспауы тиіс;

Шығарма түрі: драмалық туындылар.
  

«Үздік әдеби сын»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 20 авторлық парақтан табақтан аспауы тиіс;

Шығарма түрі: әдеби сын жұмыстар.

«Үздік балалар әдебиеті»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 20 авторлық парақтан аспауы тиіс;

Шығарма түрі: балаларға арналған әдеби еңбектер.
  

«Үздік комикс»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- А4 форматындағы 100 беттен аспауы тиіс;

Шығарма түрі: комикс.

«Үздік әдеби аударма»

- бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған болу керек; 

- көлемі 30 авторлық парақтан аспауы тиіс;

- аударманың көркемдігіне, поэтикалық қуатына баса назар аударылады;

- автормен немесе аудармашымен келісімшарт болуы тиіс (қоғамдық игілікке (Public Domain) айналған шығармаларға қатысты емес);

- екі шығарма тең түскен жағдайда түпнұсқадан аударылған әдеби аудармаға басымдылық беріледі.

Шығарма түрі: әдеби аударма.

            1.4  Авторлық парақ өлшемі:

           1. Проза - 40 000 белгі;
            2. Поэзия - 700 поэтикалық жол;
            3. Фотоальбомның, изоальбомның және альбом кітабының көлемі иллюстрациялық және бейнелеу материалының  кескін ауданының – 3000 см² 
  

1.5 Сыйақы мөлшері 

Әр номинацияның жүлдесі – 5 000 000 теңге 

ІІ – бөлім

Ұлттық сыйлықты өткізу
 
 

Ұлттық сыйлыққа шығарма қабылдау 1 мамырда басталады. 1 қыркүйек күні шығармаларды қабылдау тоқтатылады.  Қараша айының соңында жеңімпаздар анықталып, Тәуелсіздік күні қарсаңында марапатталады.

2.1. Ұлттық сыйлық жеңімпаздарының қорытындысын шығару

ҚР Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ұлттық сыйлыққа қатысушылардың еңбектерін толық жинақтап, қабылданған шығармалардың авторын көрсетпей жазушылардан, ғалымдардан, мемлекет және қоғам қайраткерлерінен құралған қазылар алқасына жолдайды. Олар шығармаларды сараптап, үздіктерді дауыс беру арқылы анықтайды. Жүлдегерлер тізімі Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Архив, құжаттама және кітап ісі комитетініңжәне ҚР Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының ресми сайтында жарияланады.

2.2. Қазылар алқасы және бағалау критерийлері

Ұлттық сыйлыққа төрелік етуге номинациялар бойынша: ақындар, жазушылар, аудармашылар, драматургтер шақырылады. Ұлттық сыйлық әділдігін сақтау үшін қазылар алқасы туралы ақпарат 5 (бес) жыл көлемінде құпия сақталады.

Қазылар алқасының мүшелері шығармаларды келесі критерийлер бойынша бағалайды:

• Көркемдік деңгейі;
• Тіл тазалығы;
• Сөздік қорының байлығы;
• Өзіндік стильдің болуы;
• Тақырып өзектілігі;
• Мазмұн тереңдігі;
• Тарихи әділдігі.

Осы критерийлерге жан-жақты сай келген шығармалар номинациялар бойынша жеңімпаз атанады. Әр номинация бойынша жеңімпаз шығарма саны бірден аспайды. Қазылар алқасының шешімі талқыланбайды және қайта қаралмайды. Қазылар алқасының ұйғарымымен жүлдегер атанған шығармалар мен авторлар салтанатты түрде марапатталып, сыйлықтары табыс етіледі.

                                                                  ІІІ – бөлім

Ұлттық сыйлықты қорытындылау

Ұлттық сыйлықты өткізудегі негізгі мақсат – ақын-жазушыларды, драматургтер мен аудармашыларды қолдау, ынталандыру. Көзделген мақсат толық орындалу үшін жеңімпаз атанған авторлардың шығармалары кітап ретінде жарық көреді. Кітап палатасының жанынан құрылған Есептеу комиссиясы келген шығармаларды санап, қортындысын  Тәуелсіз қазылар алқасының төрағасына  бекіттіреді.

3.1. Жеңімпаздарды марапаттау рәсімі

Ұлттық сыйлық жеңімпаздары марапаттау салтанатты шарасына шақырылады. Аталмыш шараға ұйымдастырушы тарап, белгілі жазушылар, ақындар, ғалымдар, мемлекет және қоғам қайраткерлері қатысып, жүлдегерлерді құттықтайды және сыйлықтарын табыс етеді.

3.2. Ұлттық сыйлықты және қатысушыларды насихаттау

Ұлттық сыйлықтың өткізілу барысы туралы ақпарат ҚР Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының ресми сайтында және әлеуметтік желілердегі ресми парақшаларында беріліп отырады. Жүлдегерлерді салтанатты түрде марапаттау рәсімі түгел таспаға жазылып, отандық телеарналардан, әлеуметтік желідегі парақшалардан көрермен назарына ұсынылады. Сонымен қатар, ұлттық сыйлық туралы бірқатар апталық газет-журналдарға мақалалар басылады.

3.2. Кітап шығару

Ұлттық сыйлық қорытындысында жеті номинация бойынша жеңімпаз атанған жүлдегердің шығармалары кітап болып басылып шығып, кітапханаларға таратылады.

Ұлттық әдеби сыйлыққа «Үздік проза», «Үздік поэзия», «Үздік драма», «Үздік әдеби аударма», «Үздік балалар әдебиеті», «Үздік әдеби сын», «Үздік комикс» номинациялары бойынша шығармалар қабылдануда. Байқауға отандық қаламгерлер қатыса алады. Әдеби сыйлықтың жалпы жүлде қоры – 35 млн теңге. Әр номинацияға 5 млн теңгеден табысталады. 

“АЙБОЗ» – отандық қаламгерлерге мемлекет тарапынан қолдау көрсету және ынталандыру мақсатында Мәдениет және спорт министрлігі ұйымдастыратын ұлттық әдеби сыйлық. Байқауға бұрын-соңды еш жерде жарияланбаған шығармалар ғана қабылданады. Бұл қазақ әдебиетінің қоры 7 номинация бойынша жүздеген жаңа туындылармен толығады деген сөз. Сондай-ақ қаламгерлер арасында бәсеке пайда болып, соның нәтижесінде оқырманға өзекті, қызықты әрі заманауи шығармалар жол тартады”, - деді ҚР МСМ Архив, құжаттама және кітап ісі комитеті Кітап ісі басқармасының басшысы Алмаз Мырзахмет.

Үміткерлер өтінімдерін 2023 жылғы 1 мамыр – 1 қыркүйек аралығында http://www.aiboz.kz/ сайты арқылы жіберуі қажет. Әдеби сыйлық ақын-жазушыларға жыл соңында табысталатын болады.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі «Айбоз» ұлттық тұңғыш әдеби сыйлығына байқау жариялады. «Үздік проза», «Үздік поэзия», «Үздік драма», «Үздік көркем аударма», «Үздік балалар әдебиеті», «Үздік комикс» және «Үздік кітап дизайны» номинациялары бойынша жеңімпаз атанғандар 5 миллион теңгеден ақшалай сыйлық алады. Конкурс нәтижесінен соң олардың еңбектері 500 данамен жарық көреді.

«Басты мақсатымыз – төл әдебиетімізді тың дүниелермен толықтырып, оны жаңаша биікке көтеру, сондай-ақ, ұлтымыздың әдеби мұрасын молайтып, отандық әдебиетке жаңа серпін беру. Бұл сыйлықтың тағы бір ерекшелігі – үздік деп танылған шығармалар басып шығарылып, кітапханаларға таратылады. Қатысушылардың жасына, еңбек жанрына, жазу тіліне шектеу жоқ. Ең бастысы – шығарма мазмұнды, өзекті болуға тиіс. Қысқа болғанымен елдің есінде қалып, жұртшылықтың аузынан түспейтіндей туынды жазса, бәйге соған бұйырады. Бұл-отандық кітап шығару ісі мен әдебиетті қолдау бағытында жүзеге асырып жатқан іс-шаралардың бірі ғана. Ел Президенті белгілеп бергендей, біздің түпкі мақсатымыз – оқитын ұлт қалыптастыру. Ол үшін біз «Жаңа қазақ әдебиеті» сериясын қоса алғанда, жас авторларды қолдаудың жаңашыл тетіктерін құрып, мемлекеттік субсидиялау көлемін ұлғайтып жатырмыз. Гранттар мен сыйлықтар жариялап, кітап жәрмеңкелерін өткізіп келеміз. Болашақта проза, поэзия және драматургиядағы ең мықты жас таланттарды қолдау және табиғи қабілетін шыңдауға арналған «әдеби зертхана» ашуды жоспарлап отырмыз», – деді Дәурен Абаев.

Алматыда тұңғыш рет тағайындалған «Айбоз» республикалық ұлттық әдеби сыйлығының жеңімпаздары марапатталды.  Оған өтініштер осы жылдың 15 маусымынан бастап бірінші қазанға дейін қабылданды. 400-ден астам қаламгерден өтініш түскен. Қатысушылардың жасына, еңбек жанрына, жазу тіліне шектеу қойылған жоқ. Бастысы шығарманың мазмұны мен өзектілігі назарға алынды. Әдеби сыйлық жеті аталым бойынша тағайындалған еді. Бірақ «Үздік комикс» номинациясында жеңіп шыққан үміткердің еңбегі бұрын жарияланғандықтан бәйгеден алынған. Ал проза, поэзия, драма, көркем аударма, балалар әдебиеті мен кітаптың дизайны аталымы бойынша жеңімпаздар әрқайсысы 5 млн теңге сыйлыққа ие болды. Үздік шыққан авторлардың шығармалары басылып, кітапханаларға таратылады. Айта кетейік, байқау төл әдебиетімізді тың дүниелермен толықтырып, оған  жаңа серпін беруді көздейді. Ұлықбек Есдәулет, қазылар алқасының төрағасы: - Мұнда жарияланбаған шығармалар сосын аты-жөні белгісіз жабық өткен конкурс болды. Кім қатысып жатыр? Оның жасын да білмейміз қазылар алқасы. Қазылар алқасының өздері қазылықта кімдер барын өздері білмейді бәрі құпия ұсталды. Мұндай жобалар осындай кезеңде жұрттың рухани жұтаңдықтан қорғанып отырған кезеңінде өте қажетті байқау деп атар едім. Батырхан Сәрсенхан «Айбоз» ұлттық әдеби сыйлығының иегері: - Мен «Жұмбақ арал» деген поэмамен бақ сынасқан болатынмын. «Жұмбақ арал» мәңгілік балалыққа, яғни мәңгілік жан дүниенің  тазалығына шақыру. Тазалыққа үндеу. Адамдардың рухани болмысының пәк болуын таза болуы жайлы поэмам болатын. Осы поэмам топ жарды.

Дереккөз:: https://qazradio.fm/kz/news/25247/
Кез келген материалды көшіріп жариялау, бөлісу үшін qazradio.fm сайтына сілтеме берілуі тиіс.